Η επιστροφή του προσωπικού στις στρατιωτικές επιχειρήσεις

Τα τελευταία χρόνια πριν την ρωσοουκρανική ένοπλη σύγκρουση οι αναλύσεις περί θεμάτων άμυνας αναλώνονταν σε θέματα εξοπλισμών. Ποιός έχει το ισχυρότερο πλοίο, πυραύλους άρματα κ.ο.κ. Αφέθηκαν έξω θέματα παλλαϊκής άμυνας, εφεδρείας και εκπαίδευσης προσωπικού λησμονώντας ότι ο κάθε πόλεμος, όταν συμβαίνει σε ένα κράτος, είναι ένα crash test για ολόκληρη την κοινωνία.

Η έννοια του ολοκληρωτικού πολέμου

Ο ολοκληρωτικός πόλεμος (total war) αποτελεί την πολεμική κατάσταση κατά την οποία όλες οι κοινωνικές και οικονομικές δομές ενός κράτους κινητοποιούνται για την προετοιμασία και την πράξη του πολέμου. Όλοι οι πόροι μιας κοινωνίας διατίθενται για την πολεμική προσπάθεια, ενώ δίνεται προτεραιότητα στις στρατιωτικές ανάγκες από τις μη στρατιωτικές. Επίσης, ο ολοκληρωτικός πόλεμος συνδέεται με τον υβριδικό και τον ασύμμετρο στη διάσταση του μη περιορισμού στα όπλα που χρησιμοποιούνται και στους στόχους που τίθενται από το Δίκαιο των Ενόπλων Συγκρούσεων (για τον υβριδικό και ασύμμετρο πόλεμο μπορείτε να διαβάσετε εδώ).

Ο ολοκληρωτικός πόλεμος προϋποθέτει την δημιουργία μιας πολεμικής κοινωνίας. Σημαντικό παράδειγμα είναι προφανώς η Αρχαία Σπάρτη που όλη της η κοινωνία ήταν προσανατολισμένη στην αντιμετώπιση του εσωτερικού εχθρού, τον ειλώτων. Στην νεότερη ελληνική ιστορία μπορούμε να θέσουμε ως παράδειγμα τα χρόνια 1936 – 1940, όταν ο Μεταξάς προετοίμαζε πολεμικά το κράτος και την κοινωνία (μπορείτε να διαβάσετε περισσότερα εδώ).

Ελεύθερον το Εύψυχον: ή αλλιώς η σημασία της συνειδητής πειθαρχίας

Όσο σημαντικές είναι η ιεραρχία και η πειθαρχία στις Ένοπλες Δυνάμεις που αν αυτές χαθούν παραλύουν τα πάντα, άλλο τόσο είναι και το ελεύθερο φρόνημα. Μόνο ο ελεύθερος στρατιώτης πολεμά με γενναιότητα και αυταπάρνηση. Ο Διηνέκης της κάθε εποχής όταν τού λένε ότι “οἱ βάρβαροι ἀπίωσι τὰ τοξεύματα, τὸν ἥλιον ὑπὸ τοῦ πλήθεος τῶν ὀϊστῶν ἀποκρύπτουσι” θα απαντά ότι αυτό είναι ευχάριστο για τους αμυνόμενους γιατί “εἰ ἀποκρυπτόντων τῶν Μήδων τὸν ἥλιον ὑπὸ σκιῇ ἔσοιτο πρὸς αὐτοὺς ἡ μάχη καὶ οὐκ ἐν ἡλίῳ” [απόδοση: (είπαν στον Διηνέκη) ότι όταν οι βάρβαροι ρίχνουν με τα τόξα τους, τα αμέτρητα βέλη τους κρύβουν τον ήλιο (και απάντησε) “ήταν όλα ευχάριστα γι᾽ αυτούς, αφού με τους Μήδους να κρύβουν τον ήλιο θα δοθεί η μάχη εναντίον τους στη σκιά κι όχι κάτω από τον ήλιο”).

Η ελευθερία είναι συνυφασμένη με την γενναιότητα. Ο ελεύθερος είναι ελεύθερος γιατί είναι γενναίος αλλά και ο γενναίος είναι γενναίος γιατί είναι ελεύθερος. Μόνο ο ελεύθερος πολεμά “υπέρ Πίστεως και Πατρίδος”. Πρέπει, λοιπόν, σε κάθε στρατιώτη να τονίζεται το δίκαιο της πολεμικής επιχείρησης. Πρέπει να νιώθει ότι “ο πόλεμος είναι δικός του”. Όμως υπάρχει και ένας άλλος λόγος που οι στρατιώτες και κυριώς οι αξιωματικοί πρέπει να έχουν ελεύθερο φρόνημα στις επιχειρήσεις.

Ο λόγος είναι η ροή της πληροφορίας. Ο αξιωματικός που ευρίσκεται στο πεδίο πρέπει να μεταφέρει την σαφή εικόνα της κατάστασης και με το θάρρος της γνώμης του να διατυπώνει τις προτάσεις του. Ο επιτελής δεν πρέπει να φοβάται τον ανώτερό του αλλά ως γρανάζι μιας μηχανής σκέψης να εργάζεται και να σκέφτεται για την λυσιτελή εξέλιξη των επιχειρήσεων. Δεν νοείται ηγήτωρ ακόμη και στο πιο χαμηλό επίπεδο να είναι ένα απλό όργανο. Αν ισχύει αυτό, χάνει την θέση του• υποβιβάζεται πρακτικά στο επίπεδο του στρατιώτη.

Το αυτό ισχύει όμως και στο ανώτατο επίπεδο. Ο στρατηγός σύμβουλος της πολιτικής εξουσίας πρέπει να είναι έτοιμος να υπερασπιστεί την ορθότητα των απόψεών του και να διαφωνήσει έντονα, αν χρειαστεί. Η αυλοκολακεία και το δουλικό πνεύμα είναι οι χειρότεροι σύμβουλοι της πολιτικής ηγεσίας γιατί τελικά οι ένοπλες δυνάμεις μιας χώρας είναι ένας (ακόμη) βραχίονας ευόδωσης των πολιτικών αποφάσεων του κράτους.

Όλα τα παραπάνω εντάσσονται στην έννοια της συνειδητής πειθαρχίας. Γνωρίζουμε τί πρέπει να κάνουμε, γιατί ως ελεύθεροι άνθρωποι, πειθαρχούμε για έναν δίκαιο σκοπό. Άρα λοιπόν: “Το εύδαιμον το ελεύθερον, το δ’ ελεύθερον το εύψυχον”(Θουκυδίδης).

Η ρωσοουκρανική ένοπλη σύγκρουση και η ένοπλη σύγκρουση Ισραήλ – Χαμάς: τα δύο παραδείγματα

Η ρωσοουκρανική ένοπλη σύγκρουση είναι βέβαιο ότι ήδη έχει αλλάξει το πώς βλέπουμε τον πόλεμο. Η Ρωσία χρησιμοποιώντας ως επί το πλείστον πληροφοριακές επιχειρήσεις απέσπασε “δια περιπάτου” την Κριμαία το 2014. Από τότε μέχρι το 2022, η Ουκρανία προετοιμάστηκε στρατιωτικά δίνοντας ιδιαίτερη σημασία στην στρατιωτική κουλτούρα και σε θέματα παλλαϊκής άμυνας (περισσότερα μπορείτε να διαβάσετε εδώ). Το αποτέλεσμα που είδαμε ήταν πολύ διαφορετικό με τον Ρωσικό Στρατό να παρουσιάζει σημαδια σημαντικής διάλυσης.

Το Ρωσικό Ναυτικό παρουσίασε ακόμη χειρότερη εικόνα καθώς αντί να πραγματοποιήσει έλεγχο και άρνηση περιοχής, παρουσιάστηκε ιδιαίτερα ευάλωτο απέναντι στην Ουκρανία, μια χώρα χωρίς ναυτικές δυνάμεις. Αποδείχθηκε πώς το έλλειμμα εκπαίδευσης, η απαρχαιωμένη στρατιωτική κουλτούρα και κυρίως το χαμηλό ηθικό που παράγει χαμηλά επίπεδα επαγρύπνησης, οδήγησαν σε βαριές απώλειες ρωσικών ναυτικών μονάδων.

Αντίθετα, ο Ισραηλινός Στρατός αποτελεί υπόδειγμα στρατιωτικής οργάνωσης, ενώ η λειτουργία της εφεδρείας είναι σε σχεδόν άριστα επίπεδα. Το “ξάφνιασμα” της 7ης Οκτωβρίου ήταν όμως αδικαιολόγητο και είναι δυνατόν να εξηγηθεί μόνο από την κόπωση της κοινωνίας που ευρίσκεται συνεχώς με το όπλο “παρά πόδα”. Επιπρόσθετα, η ισραηλινή κοινωνία τα τελευταία χρόνια έχει παρουσιάσει φαινόμενα διάσπασης, ενώ το θέμα της μη στράτευσης των υπερορθόδοξων (ultra – Orthodox) Εβραίων που αποτελούν το 13% του πληθυσμού σε 9.000.000 πολίτες, όταν το 1948 ήταν μόλις 1% (Keren Setton, “Military Service Exemption Bill Threatens To Further Divide Israel”, themedialine, 23 Apr. 2023) φαίνεται να προκαλεί σημαντικές αντιδράσεις. Επιπρόσθετα, αξίζει να σημειωθεί ότι στον προηγούμενο κυβερνητικό συνασπισμό συμμετείχε και το αριστερό κόμμα Meretz, με δεδηλωμένη θέση την ύπαρξη δύο κρατών.

Στο θέμα του Ισραήλ μάς έρχονται στο νου τα λόγια του Περικλή, διάβαζε Θουκυδίδης, στον Επιτάφιο: “…στην ανατροφή των νέων, αυτοί μεν με την αδιάκοπη κουραστική προγύμναση ευθύς από τα μικράτα τους εξασκούνται στην παλληκαριά, εμείς όμως, ζώντας με πιο χαλαρό και πολύπλευρο τρόπο, δε ριχνόμαστε για τούτο λιγότερο στους κιντύνους του πολέμου όπου βγαίνομε ίσοι” (μετάφραση Ε. Βενιζέλου).

Συμπέρασμα

Στις επιχειρησιακές αναλύσεις επέστρεψε ο παράγοντας Άνθρωπος. Οι άνθρωποι είναι αυτοί που πολεμούν, που καλούνται να υπερασπίσουν τους βωμούς, τα ιερά και τις εστίες με την ίδια τους τη ζωή. Άνθρωποι πολεμούν στα χαρακώματα, κινούν τα πλοία, πετούν τα αεροσκάφη. Άνθρωποι ευρίσκονται πάνω από τα μηχανήματα και τους υπολογιστές. Άνθρωποι είναι επίσης αυτοί που μένουν πίσω, γυναίκες, παιδιά, ανήμποροι και ηλικιωμένοι. Τούτων δοθέντων, η νέα επιχειρησιακή ανάλυση καλείται εκτός από την καθαρά στρατιωτική ανάλυση στο πεδίο να προχωρήσει σε βαθιές κοινωνιολογικές, ιστορικές και ψυχολογικές προσεγγίσεις.

Γυναίκες στον Ισραηλινό Στρατό (πηγή: The Times of Israel)