Η Ελλάδα ουδέτερη; δεν υπάρχει περίπτωση! Η Ελλάδα μακριά από την Ναυτική Δύναμη; ούτε για αστείο!

Κάθε φορά που δημιουργείται ένα ζήτημα ασφαλείας στη Χώρα, όπως αυτή των πυρκαγιών, ξεσπούν οι φωνές περί ουδετερότητας και αλλαγής της εξωτερικής πολιτικής. Θα ήταν χαριτωμένο αν δεν ήταν σοβαρό και… επικίνδυνο. Κατ’ αρχάς να θυμίσω εδώ ότι ο ελλαδικός χώρος από αρχαιοτάτων χρόνων μέχρι σήμερα ήταν περιοχή συγκρούσεων. Είμαστε ένα σημαντικό σταυροδρόμι, μια σημαντική χώρα της Ακτογραμμής ενώνοντας την Δύση με την Ανατολή. Δεν… καταφέραμε να είμαστε ουδέτεροι στον Α’ Παγκόσμιο Πόλεμο – εκεί χειροκροτείς την διορατικότητα του Ελευθέριου Βενιζέλου και σχεδόν μιλάς περί ανικανότητας του Γούναρη να κατανοήσει την τότε διεθνή πραγματικότητα – και στον Β’ Παγκόσμιο Πόλεμο. Επίσης και στις δύο αυτές περιπτώσεις ήμασταν με την Ναυτική Δύναμη.

Σημαντικός παράγοντας στην γεωπολιτική σκέψη των Αγγλοσαξόνων αποτελεί η κυριαρχία στην «Ακτογραμμή» (Rimland). Η «περιοχή της καρδιάς» (Heartland) είναι η κεντρική και πιο σημαντική περιοχή της Ευρασίας: όποιος την κατέχει μπορεί να ελέγξει τον κόσμο. Καταλήγει προτείνοντας την πολιτική της ανάσχεσης (containment) της χώρας ή χωρών που κατέχουν την Heartland ώστε να εμποδιστεί η απρόσκοπτη πρόσβαση στη θάλασσα (θεωρία Halford Mackinder).

Σημαντικό στοιχείο για τον έλεγχο της Heartland αποτελεί ο έλεγχος της Ακτογραμμής (Nicholas Spykman). Ιστορικά – διαχρονικά οι αυτοκρατορίες χωρίζονται σε ναυτεμπορικές και χερσαίες. Ξεκινώντας από την Κλασική Αρχαιότητα και το δίπολο Αθήνα – Σπάρτη, συνεχίζοντας στο Μεσαίωνα με τα δίπολα ιταλικές πόλεις – Βυζάντιο και Βενετία – Οθωμανική Αυτοκρατορία, στην νεώτερη εποχή Μ. Βρετανία – ευρωπαικές δυνάμεις και καταλήγοντας στο δίπολο ΗΠΑ – ΕΣΣΔ. Η ναυτεμπορική αυτοκρατορία συνήθως διαθέτει πιο πλουραλιστικό πολιτειακό σύστημα, ενώ η χερσαία πιο κλειστό.

Η Ελλάδα και η Τουρκία αποτελούν σημαντικά μέρη της Ακτογραμμής καθώς είναι ο συνδετικός κρίκος μεταξύ Ευρώπης και Ασίας. Είναι κρίσιμο για την κυρίαρχη ναυτεμπορική δύναμη να ασκεί ουσιαστικό έλεγχο και στις δύο αυτές χώρες. Αν αυτό δεν γίνεται, τότε ανοίγει ο δρόμος για την δύναμη που ελέγχει την Heartland (στην προκειμένη περίπτωση η Ρωσία) να βρει δίοδο προς στη Μεσόγειο.

Το 2014, η Ρωσία κατέλαβε την Κριμαία διασφαλίζοντας την ύπαρξη του Ρωσικού Στόλου στην Μαύρη Θάλασσα και τον έλεγχο του βόρειου μέρους της. Το 2016, μετά από μια “απόπειρα πραξικοπήματος” η Τουρκία κατέστη ένας προβληματικός σύμμαχος για το ΝΑΤΟ. Ο προβληματικός ή ο μη έλεγχος των Στενών είναι μια μη αποδεκτή κατάσταση από την Ναυτική Δύναμη. Οπότε δημιουργήθηκε μια δεύτερη γραμμή άμυνας, ένα νέο “δαχτυλίδι” ελέγχου στο Αιγαίο και την Αλεξανδρούπολη. Η ρωσική εισβολή, η ουκρανική αντίσταση και η εμπλοκή της Δύσης στον πόλεμο οδήγησε την Ρωσία στο να προσπαθεί να υπερασπιστεί ακόμη και αυτήν την Κριμαία καθώς χωρίς αυτήν ή παρουσία της στην Μαύρη Θάλασσα μειώνεται δραματικά.

Από την Αρχαιότητα οι σιτοβολώνες της Ουκρανίας ήταν πολύ σημαντικοί για τον επισιτισμό της περιοχής αλλά και του κόσμου. Η Αρχαία Αθήνα από εκεί, δια μέσου των Στενών εφοδιαζόταν με σιτηρά και αυτό έκοψε ο Λύσανδρος καταστρέφοντας τον Αθηναϊκό Στόλο στους Αιγός Ποταμούς. Από την αρχή του ρωσοουκρανικού πολέμου τέθηκαν τα ζητήματα της ενέργειας και του παγκόσμιου επισιτισμού. Και σε αυτό η Ελλάδα με το Αιγαίο και την Αλεξανδρούπολη έρχεται να παίξει κρίσιμο ρόλο. Ο σταθμός Φόρτωσης Φορτηγών Υγροποιημένου Φυσικού Αερίου (LNG Truck Loading Station) στον Τερματικό Σταθμό LNG, στη Ρεβυθούσα και η Αλεξανδρούπολη αναδεικνύονται σε game changers. Σύμφωνα με τα στοιχεία της Ε. Επιτροπής, μέχρι τον Μάιο του 2023, είχαν ήδη εξαχθεί 75 εκατομμύρια τόνοι ουκρανικών προϊόντων μέσω την Διαδρόμων Αλληλεγγύης- εκ των οποίων οι 37,4 τόνοι αφορούσαν σε σιτηρά και ελαιούχους σπόρους.

Θυμίζω ότι όταν η Τουρκία το έπαιζε ρυθμιστής των σχέσεων Ρωσίας και Ουκρανίας ιδίως με την συμφωνία των σιτηρών, οι υποστηρικτές εν Ελλάδι επιθετικών πολιτικών, μάς υπογράμμιζαν το πόσο πετυχημένα ο Ερντογάν παίζει τον ρόλο του επιτήδειου ουδέτερου. Η Ελλάδα μετά από χρόνια αναδεικνύει και πάλι το γεωπολιτικό της αποτύπωμα.

Η ασφάλεια και η αποτροπή δεν επιτυγχάνονται με αδράνεια και ουδετερότητα. Οι γεωστρατηγικές σταθερές της περιοχής μας επιτάσσουν την ενεργητική συμμετοχή και την ένταξη σε συμμαχίες. Ισχύει το ρητό: αν δεν έχεις το δικό σου σχέδιο, θα γίνεις μέρος των σχεδίου κάποιου άλλου. Με απλά λόγια• είμαστε καταδικασμένοι να είμαστε σημαντικοί.

Στις παραμονές του Β’ Παγκοσμίου Πολέμου, ο πρωθυπουργός της Ελλάδος Ιωάννης Μεταξάς που στον Α’ Παγκόσμιο Πόλεμο επιθυμούσε η χώρα να μην ενταχθεί στην αγγλογαλλική συμμαχία (Αντάντ), θα εκφράσει γλαφυρά το πρόβλημα ασφαλείας της Χώρας εκείνη την εποχή: “Δηλαδή θα έπρεπε διά ν’ αποφύγωμεν τον πόλεμον να γίνωμεν εθελονταί δούλοι και να πληρώσωμεν αυτήν την τιμήν με το άπλωμα του δεξιού χεριού της Ελλάδος προς ακρωτηριασμόν από την Ιταλίαν και του αριστερού από την Βουλγαρίαν. Φυσικά δεν ήτο δύσκολον να προβλέψη κανείς ότι εις μίαν τοιαύτην περίπτωσιν οι Αγγλοι θα έκοβαν και αυτοί τα πόδια της Ελλάδος”.